Waterschaarste

1. EUROPA WORDT DROGER

Europa beschikt nog steeds over aanzienlijke zoetwatervoorraden, maar die voorraden zijn ongelijk verdeeld en staan steeds vaker onder druk. Volgens het European Environment Agency werd in 2023 28% van het grondgebied van de Europese Unie gedurende ten minste één seizoen getroffen door waterschaarste. Ondanks dat de totale wateronttrekking in de EU tussen 2000 en 2023 met ongeveer 14% daalde, is het oppervlak dat met waterschaarste te maken heeft niet structureel kleiner geworden.

 

De EEA gebruikt een bredere jaarlijkse maatstaf waaruit volgt dat waterstress ongeveer 20% van het Europese grondgebied en 30% van de bevolking treft. Klimaatverandering zal volgens het agentschap de frequentie, intensiteit en gevolgen van droogte verder vergroten. 

In mei 2025 bevond zelfs ongeveer 39% van het grondgebied van de EEA-landen zich onder droogtecondities. De EEA noemt wateronttrekking door landbouw, energieproductie, openbare watervoorziening en industrie als belangrijke menselijke drukfactoren bovenop de meteorologische droogte.

Voor de Rijn is vooral de verschuiving binnen het hydrologische jaar belangrijk. De Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn verwacht door klimaatverandering tijdens de zomer onder andere minder neerslag, eerdere sneeuw- en ijssmelt en lagere afvoeren, terwijl periodes met lage afvoer langer en frequenter kunnen worden. De commissie noemt voor toekomstige zomers afnamedes in rivierafvoer in de orde van tot circa 10%, afhankelijk van scenario en periode. 

Dat betekent dat twee verschijnselen tegelijkertijd kunnen optreden: lokaal zware regenval én structureel lage rivierafvoer. Rivieren reageren namelijk op de waterbalans van hun volledige stroomgebied, niet op de hoeveelheid regen die op één bepaalde dag boven Nederland valt.

1.1 Waarom datacenters hierin thuishoren

Datacenters voegen een relatief nieuwe en snel groeiende watervraag toe aan bestaande gebruikers.

De Europese Unie acht die vraag inmiddels belangrijk genoeg om datacenters verplicht te laten rapporteren. Sinds de herziene Energy Efficiency Directive moeten datacenters met een geïnstalleerde IT-vermogensvraag van meer dan 500 kW duurzaamheidsgegevens rapporteren.

De daarop gebaseerde Commission Delegated Regulation (EU) 2024/1364 schrijft expliciet voor dat exploitanten waterindicatoren moeten meten. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen onder meer:

totale waterinput en drinkwaterinput.

De regeling bepaalt bovendien dat alle drinkwaterbronnen die de grens van het datacenter binnenkomen en voor datacenterfuncties worden gebruikt moeten worden gemeten.

Dat is voor dit onderzoek belangrijk, omdat hiermee juridisch wordt bevestigd dat watergebruik geen theoretische nevenfactor van datacenters is. Het is inmiddels een officiële Europese prestatie-indicator.

1.2 De grootheden die we uit elkaar moeten houden

Voor het verdere rapport gaan we consequent vier verschillende cijfers gebruiken:

Grootheid

Betekenis

Water withdrawal

Water dat uit rivier, grondwater, leidingnet enz. wordt onttrokken

Water consumption

Het gedeelte dat niet direct naar dezelfde wateromgeving terugkeert, bijvoorbeeld door verdamping

Potable water

Drinkwaterkwaliteit die het datacenter binnenkomt

Water discharge

Water dat na gebruik opnieuw wordt afgevoerd

Dat onderscheid gaat later cruciaal worden.

Een datacenter dat bijvoorbeeld 1.000.000 m³ water per jaar onttrekt en daarvan 900.000 m³ terugvoert, heeft hydrologisch een andere impact dan een installatie die 1.000.000 m³ gebruikt waarvan 700.000 m³ verdampt.

1.3 De eerste belangrijke vaststelling

We kunnen nu al drie zaken met voldoende zekerheid vastleggen.

1. Europa heeft een structureel probleem met seizoensgebonden waterschaarste. Het gaat niet uitsluitend om incidentele droge zomers. 

2. De Rijn is gevoelig voor langere perioden van lage zomerafvoer, mede door veranderende neerslag, hogere temperaturen en veranderingen in sneeuw- en ijssmelt. 

3. Europese datacenters gebruiken voldoende water om Europese regelgeving noodzakelijk te maken waarin waterinput afzonderlijk moet worden geregistreerd.

Wat we nog niet hebben vastgesteld, is hoeveel datacenters daarvan precies voor hun rekening nemen en of die hoeveelheid regionaal hydrologisch significant is.

Dat wordt het cijfermatige hart van dit rapport.

Next

Hoe groot is de Europese datacenterindustrie?

Hierin zetten we voor 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025 en 2026 naast elkaar:

aantal datacenters → MW capaciteit → TWh elektriciteit → hyperscale-aandeel → groei → belangrijkste clusters.

Daarna rekenen we die infrastructuur om naar mogelijke en gemeten m³ zoetwater per jaar.